Bestuurdersaansprakelijkheid: wanneer kan een schuldeiser u privé aanspreken?

Een besloten vennootschap is in beginsel zelf aansprakelijk voor haar schulden. Dat is een belangrijke reden om ondernemingsactiviteiten in een BV onder te brengen. Toch kan een bestuurder onder bijzondere omstandigheden ook privé worden aangesproken door een schuldeiser.

De enkele omstandigheid dat een factuur onbetaald blijft of dat de onderneming failliet gaat, is daarvoor niet voldoende. Voor aansprakelijkheid van de bestuurder tegenover een schuldeiser geldt in de regel een hoge drempel: de bestuurder moet persoonlijk een voldoende ernstig verwijt kunnen worden gemaakt.

Wanneer is de bestuurder persoonlijk aansprakelijk?

De Hoge Raad onderscheidt in zijn arrest van 8 december 2006 (ECLI:NL:HR:2006:AZ0758) twee belangrijke situaties. De bestuurder is namens de vennootschap een verplichting aangegaan terwijl hij wist of redelijkerwijs had moeten begrijpen dat de BV niet zou kunnen nakomen en geen verhaal zou bieden. Of de bestuurder heeft bewerkstelligd of toegelaten dat de vennootschap haar verplichtingen niet nakomt, op een wijze die tegenover de schuldeiser zo onzorgvuldig is dat hem persoonlijk een ernstig verwijt treft.

Bij die beoordeling tellen alle omstandigheden mee. Denk aan de financiële informatie waarover de bestuurder beschikte, de concrete verwachtingen bij het aangaan van de overeenkomst, de beslissingen die nadien zijn genomen en de mogelijkheden om de schade te voorkomen.

Een onbetaalde factuur bewijst geen aansprakelijkheid

Ondernemen brengt risico’s mee. Een bestuurder mag commerciële beslissingen nemen die achteraf onjuist blijken. Dat een onderneming later in betalingsproblemen raakt, betekent niet automatisch dat zij al bij het aangaan van de opdracht niet kon betalen. De beoordeling moet zoveel mogelijk plaatsvinden aan de hand van de feiten die de bestuurder op het relevante moment kende of had moeten kennen.

Voor een schuldeiser is het daarom niet voldoende te stellen dat de BV inmiddels geen verhaal biedt. Hij zal moeten onderbouwen welke gedragingen van de bestuurder onrechtmatig waren, waarom die hem persoonlijk kunnen worden verweten en hoe die gedragingen de gestelde schade hebben veroorzaakt.

Selectieve betaling: niet iedere voorkeur is verboden

Een onderneming die onvoldoende geld heeft om alle schuldeisers direct te betalen, moet soms keuzes maken. In beginsel bestaat ruimte om te bepalen welke schuldeisers worden voldaan. Dat is anders wanneer bijzondere omstandigheden een betaling onrechtmatig maken, bijvoorbeeld wanneer in de fase van beëindiging van activiteiten gelieerde partijen worden bevoordeeld ten koste van andere schuldeisers.

De Hoge Raad heeft in een arrest van 12 april 2019 (ECLI:NL:HR:2019:576) duidelijk gemaakt dat de vrijheid om betalingskeuzes te maken onder bepaalde omstandigheden beperkter wordt. Dat arrest betrof fiscale bestuurdersaansprakelijkheid; het kan niet zonder nadere toets één op één worden toegepast op iedere civielrechtelijke vordering.

Betalingen aan de bestuurder zelf, aan groepsvennootschappen of aan naasten verdienen daarom extra aandacht als de onderneming haar verplichtingen niet meer kan nakomen.

Aansprakelijkheid bij faillissement is een andere route

Bij faillissement kan de curator onder voorwaarden bestuurders aansprakelijk stellen wegens kennelijk onbehoorlijk bestuur op grond van artikel 2:248 BW. Daarbij moet aannemelijk zijn dat het onbehoorlijk bestuur een belangrijke oorzaak van het faillissement is geweest. Wettelijke bewijsvermoedens kunnen bijvoorbeeld een rol spelen bij schending van administratie- of publicatieplichten.

Deze vordering van de curator moet worden onderscheiden van een eigen vordering van een individuele schuldeiser tegen een bestuurder op grond van artikel 6:162 BW. Ook interne bestuurdersaansprakelijkheid tegenover de vennootschap op grond van artikel 2:9 BW kent een eigen toetsingskader.

Wat moet een schuldeiser onderzoeken?

Onderzoek wie de overeenkomst is aangegaan, welke betalingsafspraken zijn gemaakt en welke informatie tijdens de onderhandelingen is verstrekt. Bekijk of er aanwijzingen zijn voor het doelbewust aangaan van onverhaalbare verplichtingen, voor het onttrekken van vermogen of voor een selectieve bevoordeling waarbij de bestuurder een eigen belang had.

Daarna moet worden beoordeeld of een persoonlijke vordering voldoende bewijsbaar en verhaalbaar is. Het toevoegen van de bestuurder als gedaagde zonder concrete grondslag vergroot de proceskosten en leidt niet vanzelf tot betere incassokansen.

Hoe beperkt een bestuurder het risico?

Zorg voor een actuele financiële administratie en leg belangrijke besluiten met hun zakelijke onderbouwing vast. Maak geen betalingsbeloften waarvan al duidelijk is dat nakoming onmogelijk is. Voorkom dat persoonlijke belangen de besluitvorming kleuren en win tijdig advies in bij dreigende betalingsonmacht.

Een bestuurdersaansprakelijkheidsverzekering kan nuttig zijn, maar voorkomt aansprakelijkheid niet en de dekking kent voorwaarden en uitsluitingen. Een prudent besluitvormingsproces blijft de belangrijkste bescherming.

Veelgestelde vragen

Kan ik de bestuurder aanspreken omdat de BV niet betaalt?

Niet uitsluitend om die reden. Voor een eigen vordering tegen de bestuurder is in de regel een voldoende ernstig persoonlijk verwijt nodig.

Kan een bestuurder bij een faillissement alsnog privé aansprakelijk worden?

Ja, onder specifieke voorwaarden. De curator beschikt over een afzonderlijke wettelijke route, terwijl individuele schuldeisers onder omstandigheden een eigen onrechtmatige-daadsvordering hebben.

Is selectieve betaling altijd onrechtmatig?

Nee. De omstandigheden zijn beslissend. In het bijzonder bij beëindiging van activiteiten en bevoordeling van gelieerde partijen kunnen de risico’s toenemen.

Juridisch advies

Wordt u als bestuurder privé aangesproken, of wilt u als schuldeiser onderzoeken of persoonlijke aansprakelijkheid mogelijk is? Van Delft Legal beoordeelt de feiten, bewijspositie en verhaalsmogelijkheden. Plan een kennismakingsgesprek.