Zakelijke klant betaalt niet: wanneer is conservatoir beslag mogelijk?

Uw onderneming heeft geleverd, de betalingstermijn is verstreken en de klant blijft in gebreke. U kunt een incassoprocedure beginnen, maar daarmee is nog niet zeker dat er na het vonnis verhaal mogelijk is. Als het vermogen van de debiteur intussen verdwijnt, kunt u met een gewonnen procedure alsnog met lege handen staan.

Conservatoir beslag kan in zo’n situatie een belangrijk middel zijn. Daarmee worden goederen of vorderingen van de debiteur veiliggesteld voordat de rechter definitief over de geldvordering heeft beslist. Beslag is echter geen betaling en mag niet als drukmiddel zonder juridische grond worden ingezet.

Wat is conservatoir beslag?

Een schuldeiser kan met verlof van de voorzieningenrechter conservatoir beslag laten leggen op vermogensbestanddelen van de schuldenaar. Denk aan een bankrekening, een onroerende zaak, vorderingen op opdrachtgevers of roerende zaken. Het beslag wordt na verleend verlof gelegd door een gerechtsdeurwaarder.

Het doel is behoud van verhaalsmogelijkheden. De schuldeiser krijgt door het beslag niet vanzelf voorrang boven andere schuldeisers en ontvangt nog geen geld. Ook bestaande zekerheidsrechten en beslagvrije regels kunnen van belang zijn.

Wat moet u bij het verzoek aantonen?

Artikel 700 Rv verlangt een beslagrekest waarin de grondslag en aard van de vordering, de gevraagde beslagvorm en bij een geldvordering het bedrag of maximumbedrag worden vermeld. De rechter beoordeelt het verzoek summier. Onderbouw de vordering met de overeenkomst, facturen, correspondentie, betalingen, aanmaningen en eventuele erkenningen van de schuld.

De voorwaarden verschillen per beslagsoort. Zo verlangt artikel 711 Rv voor bepaalde conservatoire beslagen op roerende zaken een gegronde vrees voor verduistering. Die eis geldt niet op dezelfde wijze voor alle beslagvormen. Het is daarom onjuist om te stellen dat bij elk bankbeslag afzonderlijk een concrete verduisteringsvrees moet worden bewezen.

Voor de inhoud en transparantie van het rekest is de actuele Beslagsyllabus van de Rechtspraak een belangrijk praktisch richtsnoer. Ook mogelijk ongunstige omstandigheden en eerdere procedures moeten zorgvuldig worden vermeld.

Hoe verloopt de procedure?

Meestal wordt het beslagverzoek gedaan zonder dat de schuldenaar vooraf wordt gehoord. Als de voorzieningenrechter verlof verleent, kan de deurwaarder het beslag leggen op de toegestane goederen of vorderingen. De voorzieningenrechter stelt het bedrag vast waarvoor beslag mag worden gelegd en kan voorwaarden verbinden aan het verlof.

Is de hoofdprocedure nog niet begonnen, dan moet de schuldeiser binnen de door de rechter gestelde termijn een eis in de hoofdzaak instellen. Artikel 700 lid 3 Rv schrijft voor dat die termijn ten minste acht dagen na het beslag bedraagt; in de praktijk wordt regelmatig een andere concrete termijn in het verlof genoemd. Het is die beschikking die leidend is. Wordt de termijn niet nageleefd, dan vervalt het beslag.

Na verkrijging van een voor tenuitvoerlegging vatbare executoriale titel kan het beslag onder de voorwaarden van artikel 704 Rv overgaan in executoriaal beslag. Pas daarna kan, voor zover de wettelijke voorwaarden zijn vervuld, daadwerkelijk tot verhaal worden overgegaan.

Welke risico’s zijn er voor de beslaglegger?

Een conservatoir beslag kan de bedrijfsvoering van de debiteur ernstig raken, bijvoorbeeld als banktegoeden worden geblokkeerd. Blijkt de vordering uiteindelijk ondeugdelijk of is onnodig beslag gelegd, dan kan een verplichting ontstaan om de daardoor veroorzaakte schade te vergoeden.

De debiteur kan opheffing van het beslag vorderen in kort geding. Artikel 705 Rv noemt onder meer de summierlijke ondeugdelijkheid van het ingeroepen recht, het onnodige van het beslag of het stellen van voldoende zekerheid voor de geldvordering. Een beslagstrategie moet daarom proportioneel zijn en rekening houden met het procesrisico.

Wanneer is beslag strategisch verstandig?

Dat hangt af van de omvang en bewijsbaarheid van de vordering, de vermogenspositie van de schuldenaar en de kans dat verhaal verloren gaat. Vooraf moet worden onderzocht wáár zinvol beslag kan worden gelegd: een leeg bankrekeningnummer of een zwaar verhypothekeerd pand biedt mogelijk weinig zekerheid.

Soms is een sommatie voldoende. In andere gevallen is juist snelheid noodzakelijk, omdat een voorafgaande waarschuwing het risico vergroot dat goederen worden overgedragen. De juiste volgorde van sommatie, beslagrekest, dagvaarding en eventuele schikkingsonderhandelingen verdient per dossier een afzonderlijke beoordeling.

Veelgestelde vragen

Kan ik beslag laten leggen voordat ik een vonnis heb?

Ja. Conservatoir beslag is juist bedoeld om verhaalsmogelijkheden veilig te stellen voordat een executoriale titel beschikbaar is. Vooraf is in beginsel rechterlijk verlof nodig.

Krijg ik na bankbeslag direct mijn geld?

Nee. Conservatoir beslag blokkeert in beginsel de getroffen vermogensbestanddelen; voor daadwerkelijke uitwinning is doorgaans een uitvoerbare titel nodig.

Kan de debiteur het beslag laten opheffen?

Ja. Bijvoorbeeld als het ingeroepen recht summierlijk ondeugdelijk blijkt, het beslag onnodig is of voldoende zekerheid wordt gesteld.

Juridisch advies

Betaalt een zakelijke debiteur niet en dreigt verhaal verloren te gaan? Van Delft Legal beoordeelt de vordering, de beslagmogelijkheden en de wenselijke processtrategie. Plan een kennismakingsgesprek.